Најважно
352 вести · 24 ч.
Берово 6°
Најважно
Локални вестиДемокритика
Редакција: Македонија.мкИспрати тема

Мени на Македонија.мк

Редакција:Македонија.мкНационални и локални вести
Испрати тема

Заедниците на слоновите во Шри Ланка се распаѓаат кога загубите не се надоместуваат

Фотографија од настанот · Ars Technica
  • Пресвртот настапил околу 2012 година.
  • Тимот проверил дали ова е само математичка последица на намалениот број животни.
  • Наодот ја покажува границата на отпорноста на овие заедници.

Постојаното губење слонови не значи само помала популација, туку може да ги раскине и врските меѓу животните што остануваат. Тоа го покажува анализа на 12 години набљудувања на азиски слонови во националниот парк Удавалаве во Шри Ланка: кога бројот на угинати и заминати единки го надминал бројот на новодојдените, заедниците почнале да се делат на помали и поизолирани групи.

Пресвртот настапил околу 2012 година. До 2018 година, околу 69 проценти од женките забележани на почетокот на истражувањето веќе не биле присутни, поради угинување или заминување. Азиските слонови можат да живеат 60 години и повеќе, но загубите во оваа популација не се надоместувале со нови единки. Групите станувале помали, побројни и поодвоени една од друга.

Тимот проверил дали ова е само математичка последица на намалениот број животни. Затоа одделно ги анализирал 59-те слонови што биле забележувани секоја година. И меѓу нив се менувале односите, иако сите останувале присутни. Расцепкувањето на нивната мрежа се појавило една до три години по почетокот на падот, објаснува Анастасија Мадсен, бихевиорална екологинка од Универзитетот на Калифорнија во Сан Диего.

Наодот ја покажува границата на отпорноста на овие заедници. Долгорочни истражувања на африкански савански слонови покажале дека преживеаните често ги обновуваат изгубените врски по ловокрадство или други нагли зголемувања на смртноста. Новата студија, објавена во „Science“, укажува дека непрекинатото натрупување загуби може да има поинаков ефект.

За да ја реконструираат социјалната мрежа, истражувачите меѓу 2007 и 2018 година идентификувале 443 возрасни женки и женки што се приближувале до зрелоста. Тимот се движел со возило по случајно избрани патеки на патиштата во паркот околу три дена неделно. Животните главно ги препознавал по ушите, чии дупки, расцепи и засеци создаваат индивидуални обележја.

За секоја година, Мадсен ја проценувала јачината на врската според тоа колку често две животни биле забележани заедно. Потоа алгоритам што се користи и за човечки социјални мрежи издвојувал заедници со многу силни меѓусебни врски. Во првите години тие заедници изгледале стабилни.

Истражувањето се фокусирало на женките бидејќи мажјаците живеат посамостојно и минуваат големи растојанија во потрага по партнерки. Женките се разделуваат и повторно се здружуваат во различни групи, а сепак остануваат дел од поширока мрежа. За разлика од африканските савански слонови, чии семејства следат постари матријарси, азиските се движат понезависно. Истражувачите сметаат дека можно објаснување е полесната достапност на храна и вода во дождливата азиска средина.

Први исчезнувале најслабите врски, односно повремените дружења. Мадсен претпоставува дека меѓу изгубените животни имало клучни единки што поврзувале различни подгрупи. Послабите врски, пак, можеби одразуваат само меѓусебно толерирање, но и тоа е важно кај големи животни кај кои судирите можат да бидат сериозни. Според истражувачите, таквите врски можат да пренесуваат информации меѓу заедниците.

Шермин де Силва, екологинка од истиот универзитет и виша авторка на студијата, го поврзува расцепкувањето со исчезнувањето на тревата. Според неа, со засилувањето на конкуренцијата за храна се стеснува и кругот на социјални врски, како животните да им даваат предност на помал број посилни односи.

Историјата на паркот помага да се објасни тој притисок. Удавалаве, во јужна Шри Ланка, бил создаден во 1970-тите околу акумулација на една од четирите главни реки во земјата. Претходно подрачјето било главно тропска листопадна шума. Акумулацијата привлекла земјоделство и доселеници, а откако жителите биле иселени од идниот парк, расчистените ниви станале тревни површини. Тие нуделе повеќе храна од првобитната шума и привлекле големи стада.

Но тревните површини биле само фаза во обновувањето на шумата. Без пожари и расчистување се прошириле инвазивни растенија, меѓу нив и лантана, која на места создава густи, тешко проодни грмушки без храна за слоновите. Според тимот, паркот со помалку храна привлекува помалку животни однадвор, а недостигот придонесува и помалку младенчиња да доживеат зрелост. Де Силва го започнала истражувачкиот проект во Удавалаве во 2006 година.

Пред распадот, дел од показателите за социјалната мрежа осцилирале од година во година, појава позната како „треперење“ во науката за сложени системи. Мадсен смета дека таквите промени би можеле да бидат рано предупредување, кое ќе им овозможи на управителите на парковите и заштитарите да интервенираат пред колапс на популацијата. Ограничувањето е што за нивно препознавање се потребни долгорочни податоци, какви што недостигаат за многу популации.

Податоците во студијата завршуваат во 2018 година, но де Силва вели дека состојбата не се подобрила. Нејзиниот тим во 2019 година предвидел пад на популацијата, кој сега, според неа, изгледа се одвива побрзо од очекуваното. Таа укажува на слабо размножување, многу младенчиња што не преживуваат и возрасни женки што умираат во своите триесетти и четириесетти години, иако би требало да живеат приближно двојно подолго.

Дел од раната смртност е поврзан со судирите со луѓето. Женките кај азиските слонови немаат бивни, па ловокрадството за слонова коска не е главната закана. Наместо тоа, врз слоновите се пука кога навлегуваат во посевите или ќе исплашат луѓе. Де Силва наведува и случаи кога јадат експлозиви скриени во тикви, поставени од локални жители против диви свињи.

Според де Силва, поголемиот проблем е што слоновите не можат да опстанат само во заштитените подрачја. Повеќе од половина од популациите на азиски слонови живеат во живеалишта со слаб квалитет, а видот изгубил речиси две третини од претпоставениот историски ареал. Таа бара заштитата да го опфати целиот предел, вклучително и патиштата, инфраструктурата и каналите за наводнување. Нејзиниот тим веќе работи со земјоделци надвор од паркот, испитувајќи култури што слоновите поретко ги оштетуваат, за луѓето и животните побезбедно да го делат просторот.

Имате дополнителна информација или забелешка за текстот? Контактирајте ја редакцијата.

Коментари (0)

Коментарите за оваа објава се затворени.