
Сали Мурати
До: Претседателот на Собранието на Република Северна Македонија
Почитуван Претседател на Собранието,
Согласно член 72 од Уставот на Република Северна Македонија, член 15 од Законот за пратениците и членовите 38 и 39 од Деловникот на Собранието, го поставувам следното пратеничко прашање до Претседателот на Владата на Република Северна Македонија:
ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ
Согласно член 8 став 1 точка 2 од Уставот и член 4.2 од Охридскиот рамковен договор, кои утврдуваат обврска за правична и соодветна застапеност на заедниците во органите на државната власт и јавните институции, го поставувам следното прашање:
1. Дали Владата на Република Северна Македонија ја има предвид нормативната обврска за правична и соодветна застапеност на Турската заедница при подготовката на предлозите за кандидати за органи, тела и институции кои ги избира или именува Собранието, и кои конкретни мерки ги презела во периодот 2024–2026 за исполнување на оваа уставна обврска? 2. Со оглед на тоа дека, согласно официјалниот Статистички преглед на Парламентарниот институт (март 2026), само 1 лице (0,56%) од вкупно 177 избрани и именувани лица е припадник на Турската заедница, наспроти 3,98% застапеност во вкупното население — дефицит кој изнесува –3,42 процентни поени: какви законодавни иницијативи планира Владата да ги предложи за воспоставување на обврзувачки механизам за обезбедување правична застапеност на сите заедници, вклучително и на Турската, при именувањата и изборите од страна на Собранието? 3. Дали Владата подготвила или планира да подготви Акциски план за правична и соодветна застапеност на сите заедници во органите на државната власт согласно Охридскиот рамковен договор, и во кој рок и форма ќе биде достапен за увид на Собранието и јавноста?
Ве молам за детален, документиран и временски определен одговор во рок предвиден со Деловникот на Собранието.
ОБРАЗЛОЖЕНИЕ
Согласно официјалниот Статистички преглед на полова и етничка структура на избрани и именувани лица на Парламентарниот институт на Собранието на Република Северна Македонија (март 2026), во периодот 1.6.2024 – 28.2.2026 Собранието избрало и именувало вкупно 177 лица. Само 1 лице (0,56%) е припадник на Турската заедница, иако Турците сочинуваат 3,98% од вкупното население (83.504 лица) и 3,86% од резидентното население (70.905 лица) според Пописот 2021.
Тоа значи дека дефицитот во застапеноста изнесува –3,42 процентни поени споредено со вкупното население, односно –3,30 процентни поени споредено со резидентното население. За пропорционална застапеност, Турската заедница би требало да има најмалку 6 до 7 претставници во телата избрани и именувани од Собранието.
Табела: Застапеност на заедниците во органите избрани/именувани од Собранието (2024–2026) — споредба со Попис 2021
Заедница | Собрание (бр.) | % Собрание | % Попис (вк.) | Разлика | % Попис (рез.) | Разлика (рез.) Македонци | 111 | 62,71% | 54,23% | +8,48 пп | 58,42% | +4,29 пп Албанци | 45 | 25,42% | 29,52% | −4,10 пп | 24,30% | +1,12 пп Турци | 1 | 0,56% | 3,98% | −3,42 пп | 3,86% | −3,30 пп Роми | 3 | 1,69% | 2,34% | −0,65 пп | 2,54% | −0,85 пп Срби | 2 | 1,13% | 1,18% | −0,05 пп | 1,18% | −0,05 пп Бошњаци | 0 | 0,00% | 0,86% | −0,86 пп | 0,87% | −0,87 пп Власи | 0 | 0,00% | 0,44% | −0,44 пп | 0,47% | −0,47 пп Мак. муслимани | 1 | 0,56% | — | — | — | — Не се изјасниле | 14 | 7,91% | — | — | — | — ВКУПНО | 177 | 100% | — | — | — | —
Извор: Парламентарен институт, Собрание на РСМ (март 2026); ДЗС, Попис 2021 (30.3.2022). Пресметки на подносителот.
Член 8 став 1 точка 2 од Уставот ја утврдува соодветната и рамноправна застапеност на граѓаните кои припаѓаат на сите заедници во органите на државната власт и другите јавни институции на сите нивоа, меѓу темелните вредности на уставниот поредок.
Охридскиот рамковен договор (2001), во член 4.2, содржи изречна обврска за правична застапеност на заедниците во јавната администрација и во именуваните и избраните функции на сите нивоа. Оваа обврска е директно применлива и создава конкретни уставни и законски должности за сите носители на јавни функции.
Практиката во периодот 2024–2026 покажува системско непочитување на оваа темелна уставна вредност и меѓународна обврска, на штета на Турската заедница.
ПРАВНА ОСНОВА: Устав на РСМ, чл. 8 ст. 1 т. 2, чл. 48, чл. 72; Деловник на Собранието, чл. 38–39; Закон за пратениците, чл. 15; Охридски рамковен договор (2001), чл. 4.2; Закон за рамковен договор; Закон за спречување и заштита од дискриминација (2020).
Скопје, 6 април 2026
Сали Мурати Пратеник во Собранието на Република Северна Македонија