
Соња Мираковска
ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ од пратеникот Соња Мираковска, поставено на 82-та седница на Собранието на Република Северна Македонија одржана на 29 јануари 2026 година Пратеничкото прашање гласи: Второто прашање кое сакам да го поставам до министерот за култура, не е исто така неважно, мислам дека е важно поготово за граѓаните. Во изминатиот период забележливо е значително зголемување на цените на билетите во некои клучни културни институции во Скопје пред се, меѓу кои Драмскиот театар, Филхармонијата и Националната опера и балет, установи кои се финансираат директно од државниот буџет, преку Министерството за култура, од каде се покриваат платите на вработените, програмските активности и материјалнотехничките трошоци за нивното функционирање. Културните институции финансирани од државниот буџет имаат за цел да бидат јавен сервис, а не да бидат, да функционираат како пазарни субјекти. Тоа подразбира достапност, инклузивност и еднаков пристап до културните содржини за сите граѓани, независно од нивната куповна моќ. Новите ценовници покажуваат дека билетите за одредени претстави и концерти се зголемени за повеќе од двојно, во споредба со претходните години. Овие промени го откриваат клучното прашање за јавниот карактер на културните институции, како установи што се финансираат со пари од даночните обврзници, нивната основна улога е да обезбедат широк и рамноправен пристап до културата, а не да создаваат услови во кои културните настани стануваат ексклузивни и финансиски недостапни за голем број од граѓаните. Дополнителен контекст е воведувањето на делегираниот буџет за годишни програми и на дел од институциите. Овој модел им дава поголема финансиска автономија на управите, што е добро, не можеме да кажеме дека е лошо, но не ја менува суштината, а тоа е средствата и понатаму доаѓаат од државниот буџет и се наменети за реализација на културната дејност од јавен интерес. Делегираниот буџет не е наменет да ја претвори културата во пазар на услуга, туку да овозможи поефикасно управување со програмите. Иако Министерството за култура не ги утврдува директно цените на билетите, институциите формално имаат автономија во нивното дефинирање, факт е дека јавните средства не ги покриваат целосно продукциските трошоци, се почесто се наметнува преку повисоки цени за публиката. На тој начин, за жал, товарот на одржливост на културната понуда се повеќе се префрла врз граѓаните. Затоа сакам да ве прашам, што планирате како Министерство и вие како прв човек на институцијата, културните настани да станат достапни за сите, што е ваша основна улога да го обезбедите јавниот карактер на културните институции или ќе дозволите да се случи оддалечување на културните и јавни манифестации од граѓаните од оние кои ги финансираат, а тоа се граѓаните.