Најважно
347 вести · 24 ч.
Берово 8°
Најважно
Локални вестиДемокритика
Редакција: Македонија.мкИспрати тема

Мени на Македонија.мк

Редакција:Македонија.мкНационални и локални вести
Испрати тема
ПРАШАЊЕ & ОДГОВОР

Сали Мурати бара податоци за скринингот на рак на дојка

Резиме

Сали Мурати бара од Министерството за здравство податоци за скринингот и раното откривање на ракот на дојка за периодот 2020–2025 година и за 2026 година до денот на одговорот. Прашањата опфаќаат програми и стручни стандарди, планирани и исплатени средства, број на поканети и прегледани жени, резултати и времетраење до лекување, опрема и кадар, извештаи и регистар на пациентки.

Мурати прашува и дали Министерството поддржува скринингот да стане законско право, целосно покриено од Фондот без партиципација, со активни покани. Бара писмен одговор во рок од 10 дена и податоците да бидат прикажани одделно по години, а каде што е можно и по региони, општини и установи. Документ со институционален одговор не е објавен.

ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ

Сали Мурати

До: Претседателот на Собранието на Република Северна Македонија

Предмет: Пратеничко прашање за состојбата со скринингот и раното откривање на ракот на дојка кај жените

Почитуван Претседател на Собранието,

Согласно член 72 од Уставот на Република Северна Македонија, член 15 од Законот за Пратениците и член 38 и 39 од Деловникот на Собранието, го поставувам следново пратеничко прашање до Министерството за здравство на Република Северна Македонија:

I. Вовед

Ова пратеничко прашање е дел од три поврзани пратенички прашања упатени до Министерството за здравство, Фондот за здравствено осигурување на Република Северна Македонија и Институтот за јавно здравје, со цел да се добие целосна и актуелна слика за состојбата со раното откривање и лекувањето на ракот на дојка кај жените. Министерството за здравство е носител на Програмата за рана детекција и скрининг на малигни заболувања и одговорно е за нејзиното планирање, финансирање, спроведување и отчетност.

II. Проблематика

Ракот на дојката е најчестото малигно заболување и водечка причина за смрт од малигни заболувања кај жените во Република Северна Македонија. Според достапните податоци, секоја година се дијагностицираат помеѓу 700 и 800 нови случаи. Секоја осма жена во текот на животот ќе се соочи со оваа болест. Со организиран мамографски скрининг и откривање во рана фаза, смртноста од рак на дојка се намалува за околу 30%.

Организираниот скрининг за рак на дојка во државата започна во 2015 година и се спроведува преку годишната Програма за рана детекција и скрининг на малигни заболувања, а не како право утврдено со закон. Жените на возраст од 40 до 69 години се повикуваат на мамографија на секои две години. Самата мамографска услуга ја покрива Фондот за здравствено осигурување, додека од Програмата се покрива само партиципацијата. Надвор од скрининг-програмата, жените сами ја плаќаат партиципацијата.

Јавно достапните анализи (последните официјални податоци се од 2020 година) укажуваат на сериозни проблеми: во 2020 година со скрининг мамографија биле опфатени само 0,3% од жените на возраст од 50 до 69 години (836 жени), а во 2019 година 1.672 жени; скринингот го спроведувале само 6 од 16 јавни здравствени установи што имаат мамограф, од кои 3 во Скопје, поради што 57% од опфатените жени биле од Скопскиот регион; во половина од општите болници (Дебар, Кичево, Кочани, Куманово, Струмица и Гостивар) нема мамографски кабинет; Програмата за малигни заболувања учествува со околу 0,3% во буџетот на Министерството за здравство, создава неизмерени обврски кон извршителите, а последниот објавен извештај за нејзината реализација е за 2020 година.

Препораката на Советот на Европската унија од 9 декември 2022 година препорачува мамографски скрининг за жените на возраст од 50 до 69 години, со можност за проширување на 45 до 74 години, и поставува цел до 2025 година скрининг да им се понуди на 90% од жените што се квалификуваат. Европските упатства пропишуваат опфат од најмалку

70% од целната група, двојно читање на мамографиите и задолжителна контрола на квалитетот. Земјите од регионот и ЕУ (Грција, Италија, Хрватска, Словенија) обезбедуваат бесплатен скрининг со автоматска покана, а Италија и бесплатна понатамошна дијагностика и лекување.

III. Зошто се потребни прецизни, благовремени и точни одговори

Намерата е скринингот за рак на дојка да стане законски загарантирано право на секоја жена од целната група: целосно на товар на Фондот за здравствено осигурување, без партиципација, вклучително и понатамошната дијагностика; со обврска на здравствениот систем секоја жена активно да ја покани во интервал утврден според европските стандарди; и со еднаков пристап на целата територија на државата.

За таквите законски решенија да бидат издржани, потребни се прецизни, точни и навремени податоци за: вистинскиот опфат и неговата регионална распределба; реално потрошените средства и цената на услугите; капацитетите (опрема и кадар); резултатите од скринингот и времето до почеток на лекување; како и трошоците за лекување на болеста откриена во доцна фаза. Овие податоци се неопходни за образложението на предлог-законите, за проценката на потребните финансиски средства што задолжително се приложува кон секој предлог-закон, како и за усогласување со праксата на Европската унија. Неточни, непотполни или задоцнети одговори директно би ја одложиле законската заштита на илјадници жени.

IV. Прашања

Ги поставувам следниве прашања, за периодот 2020–2025 година, како и за 2026 година заклучно со денот на одговорот:

А. Правна рамка и програма

1. Кои програми за рана детекција и скрининг на малигни заболувања се донесени за секоја година од наведениот период (број и датум на објава во „Службен весник“) и кои се целната возрасна група, интервалот на скрининг и методот утврдени за ракот на дојка во секоја од нив?

2. Врз основа на кои стручни докази е утврдена возрасната група од 40 до 69 години и дали Министерството планира усогласување со Препораката на Советот на ЕУ од 2022 година (50–69, односно 45–74 години), вклучително и интервал од три години за жените од 70 до 74 години?

3. Дали постои донесена национална стратегија, акционен план или стручни упатства за скрининг на рак на дојка и дали тие се усогласени со Европските упатства за скрининг и дијагноза на рак на дојка (ECIBC)? Ве молам да ги доставите.

Б. Буџет и финансирање

4. Колку средства биле планирани, а колку реално исплатени (според завршната сметка) за компонентата за скрининг на рак на дојка, одделно по години и по намена (покани, партиципација, контрола на квалитет, софтвер, кампањи, извештаи)?

5. Кои се причините за разликата помеѓу планираните и реализираните средства на Програмата, особено во 2020, 2021 и 2022 година?

6. Колкави се неизмерените обврски на Министерството кон извршителите на Програмата за скрининг на рак на дојка, по години и по здравствена установа, и колку од нив се исплатени заклучно со денот на одговорот? 7. Колку изнесува партиципацијата за скрининг мамографија што ја покрива Програмата, колку жени ја оствариле таа поволност по години, и дали партиципацијата е покриена и за понатамошната дијагностика (ултразвук, повторна мамографија, биопсија)?

Б. Опфат

8. Колку жени од целната група имало во секоја година, колку жени биле поканети, а колку направиле скрининг мамографија, и колкав е процентот на опфат, одделно по возрасни групи (40–49, 50–69 и 70+ години), по плански региони и по општини? 9. На кој начин се упатуваат поканите (писмо, СМС, електронски систем „Мој термин“, преку избраниот лекар) и колку жени се поканети на секој од тие начини? Дали жените што не се одзвале добиваат повторна покана? 10. Колкав број на скрининг мамографии е извршен во секоја здравствена установа вклучена во Програмата, по години?

Г. Резултати и пат до лекување

11. Колку жени со скринингот имале суспектен наод, колку биле повикани на дополнителна дијагностика, на колку им е направена биопсија и кај колку е потврден рак на дојка, по години? Во која фаза (стадиум) е откриена болеста кај овие жени? 12. Колку дена во просек поминуваат од суспектен скрининг наод до биопсија, од биопсија до хистопатолошки резултат и од дијагноза до почеток на лекувањето? Дали постои утврден максимален рок („брза патека“) и кој го следи неговото почитување?

Д. Мрежа на установи и опрема

13. Список на сите јавни здравствени установи што имаат мамографски апарат, со податоци за годината на производство, видот (аналоген/дигитален, томосинтеза), бројот на денови во кои апаратот бил нефункционален по години и дали установата е вклучена во скрининг-програмата. 14. Зошто во скринингот се вклучени само дел од установите што имаат мамограф и кои установи се вклучени заклучно со денот на одговорот? 15. Дали и кога Министерството планира набавка на мамографи за општите болници во Дебар, Кичево, Кочани, Куманово, Струмица и Гостивар, како и набавка на мобилни мамографи за руралните средини? Ве молам за временска рамка и обезбедени средства.

Ѓ. Кадар и квалитет

16. Колку радиолози ги читаат скрининг мамографиите, по установа, и колку мамографии годишно отчита секој од нив? Дали се применува двојно независно читање, како што бараат европските упатства? 17. Дали се спроведува редовна техничка и клиничка контрола на квалитетот на мамографските центри, кој ја спроведува и кои се наодите од последните контроли?

Е. Отчетност, регистар и приватен сектор

18. Зошто по 2020 година на веб-страницата на Министерството не се објавени извештаи за реализација на Програмата и кога ќе бидат објавени извештаите за 2021–2025 год.? 19. Дали постои единствен електронски регистар на жени опфатени со скрининг, кој ги вклучува и прегледите извршени во приватните здравствени установи? Ако не, дали и кога се планира негово воспоставување?

Ж. Став кон законските измени

20. Дали Министерството го поддржува воведувањето на скринингот за рак на дојка како законско право, целосно на товар на Фондот за здравствено осигурување, без партиципација, со законска обврска за активна покана во интервал утврден според европските стандарди? 21. Со која проценка располага Министерството за годишните трошоци потребни за опфат од најмалку 70% од целната група на секои две години, како и за потребната опрема и кадар?

V. Рок и начин на доставување на одговорот

Имајќи го предвид значењето на проблематиката, како и фактот дека добиените одговори ќе бидат непосредна основа за изготвување на Предлог-закон за измени и дополнувања на Законот за здравствено осигурување и Предлог-закон за измени и дополнувања на Законот за здравствена заштита, барам строго почитување на деловничкиот рок и доставување на писмен одговор во рок од 10 (десет) дена од денот на приемот на прашањето.

Ве молам податоците да бидат доставени одделно по години, а каде што е можно и по региони, општини и здравствени установи, во табеларна форма (дополнително и во електронска форма, Excel), заклучно со денот на одговорот. Доколку за одредено прашање институцијата не располага со податоци, Ве молам тоа изрично да се наведе, со образложение зошто податокот не се води и која институција е надлежна за него. Делумен одговор на дел од прашањата не треба да го одложи одговорот на останатите.

Ве молам за детален, прецизен и навремен одговор.

Со почит,

Скопје, 13.10.2026

Сали Мурати

Пратеник на Европскиот фронт во Собранието на Република Северна Македонија

ОДГОВОР ОД ИНСТИТУЦИЈАТА

Министерство за здравство

Во официјалниот регистар сè уште нема објавен документ со одговор. Страницата автоматски ќе се дополни кога ќе биде достапен.

Сите пратенички прашања