Најважно
353 вести · 24 ч.
Берово 6°
Најважно
Локални вестиДемокритика
Редакција: Македонија.мкИспрати тема

Мени на Македонија.мк

Редакција:Македонија.мкНационални и локални вести
Испрати тема
ПРАШАЊЕ & ОДГОВОР

Сали Мурати прашува за водоснабдувањето во Врапчиште

Резиме

Сали Мурати до Министерството за локална самоуправа упати пратеничко прашање за водоснабдувањето во Врапчиште. Тој тврди дека старите азбестни цевки не се користат, дека поставени нови цевководи не се ставени во функција, а дека има проблеми со каптажите и вентилите и рестрикции за вода во летото 2024/2025. Мурати прашува за анализите и безбедноста на водата, причините за неупотреба на новите цевководи, проектите со унгарски кредит, итни мерки и можноста за дискриминација.

Документ со институционален одговор не е објавен.

ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ

Сали Мурати

ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ

До: Претседателот на Собранието на Република Северна Македонија

За: Министерството за локална самоуправа на Република Северна Македонија

Копија до: Министерството за животна средина и просторно планирање на Република Северна Македонија

Копија до: Министерството за здравство на Република Северна Македонија

Почитуван Претседател на Собранието,

Согласно член 72 од Уставот на Република Северна Македонија, член 15 од Законот за Пратениците и член 38 и 39 од Деловникот на Собранието, го поставувам следново пратеничко прашање до Министерството за локална самоуправа на Република Северна Македонија:

ПРЕДМЕТ: Критична состојба со водоснабдувањето во населено место Врапчиште, Општина Врапчиште - азбестни цевки, загадена вода и рестриктивни мерки

ФАКТИЧКА СОСТОЈБА

ОПШТИНА ВРАПЧИШТЕ, НАСЕЛЕНО МЕСТО ВРАПЧИШТЕ:

Локација и население:

• Населено место лоцирано под падините на Шар Планина • Мнозинско турско население - околу 10.000 жители • Место на потекло на пратеникот

Критична состојба:

1. АЗБЕСТНИ ЦЕВКИ ОД СФРЈ

• Водоводна мрежа изградена во времето на поранешна Југославија • Изработена од азбестен материјал • НЕ СЕ КОРИСТИ долги години поради опасност по здравјето

2. НОВИ ЦЕВКОВОДИ НЕ СЕ КОРИСТАТ

• Поставени нови цевководи • НЕ СЕ ВО ФАЗА НА УПОТРЕБА

3. ПРОБЛЕМИ СО КАПТАЖИ И ВЕНТИЛИ

• Проблеми со каптажите • Проблеми со главните вентили • Низ чешмите и лавабоата тече КАЛ наместо вода за пиење

4. РЕСТРИКТИВНИ МЕРКИ

• Цело лето 2024/2025 рестрикции за користење на вода • Ограничен пристап до вода за пиење и хигијена

5. УНГАРСКИ КРЕДИТ

• Општина Врапчиште аплицирала за проекти со унгарски кредит • Аплицирано за решавање на наведените проблеми • Сѐ УШТЕ НИШТО НЕ Е РЕАЛИЗИРАНО

ПРАВНИ ОСНОВИ

ДОМАШНО ПРАВО:

1. УСТАВ НА РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА: Уставот на РСМ гарантира основни слободи и права на човекот (Член 8), забранува дискриминација по било кој основ вклучувајќи национална припадност (Член 9), обезбедува право на здравствена заштита (Член 25), гарантира право на здрава животна средина (Член 43) и утврдува дека локалната самоуправа се грижи за локалните работи вклучувајќи водоснабдување (Член 51).

2. ЗАКОН ЗА ВОДИ: Законот за води (Член 124-125) ги уредува условите, начинот и постапката за снабдување со вода за пиење, ги пропишува стандардите за квалитет на водата за пиење и ги утврдува обврските на јавните претпријатија и општините за обезбедување на континуирано и безбедно водоснабдување на граѓаните.

3. ЗАКОН ЗА ЈАВНО ЗДРАВЈЕ: Законот за јавно здравје пропишува детални стандарди за квалитет на водата за пиење, ги дефинира обврските за редовна контрола и мониторинг на квалитетот, забранува користење на материјали штетни по здравјето во системите за водоснабдување и предвидува санкции за кршење на овие стандарди.

4. ЗАКОН ЗА ЗАШТИТА ОД ДИСКРИМИНАЦИЈА: Законот за заштита од дискриминација (Член 3, 4, 7) забранува директна и индиректна дискриминација по основ на национална припадност, обезбедува еднаков пристап до јавни услуги вклучувајќи водоснабдување и предвидува правна заштита и санкции за дискриминаторско постапување од страна на државни органи и локална самоуправа.

5. ЗАКОН ЗА ЛОКАЛНА САМОУПРАВА: Законот за локална самоуправа (Член 22) јасно. утврдува дека општините имаат надлежност за комунални дејности вклучувајќи производство и дистрибуција на вода за пиење, што значи дека Општина Врапчиште има директна законска обврска да обезбеди квалитетно и континуирано водоснабдување за своите граѓани.

МЕЃУНАРОДНО ПРАВО:

6. ОПШТ КОМЕНТАР БР. 15 НА ОН ЗА ПРАВОТО НА ВОДА: Комитетот на ОН за економски, социјални и културни права во Општиот коментар бр. 15 утврдува дека правото на вода е основно човеково право неопходно за достоинствен живот, дека државите имаат обврска да обезбедат физичка достапност, квалитет, безбедност и недискриминација во пристапот до вода за сите граѓани без разлика на нивната етничка припадност или социо-економски статус.

7. СЗО (СВЕТСКА ЗДРАВСТВЕНА ОРГАНИЗАЦИЈА) ПРЕПОРАКИ: СЗО категорично класификува азбест како канцероген од класа 1 (најопасен), препорачува итна замена на сите азбестни цевки во системите за водоснабдување, предупредува дека долгорочната изложеност на азбестни влакна преку вода предизвикува неизлечиви форми на рак (мезотелиом, рак на белите дробови) и забранува употреба на азбест во водоводни системи.

8. ЕУ ДИРЕКТИВА ЗА ВОДА ЗА ПИЕЊЕ (2020/2184): Европската директива за вода за пиење поставува строги стандарди за квалитет на водата, забранува присуство на азбестни влакна, бара редовен мониторинг и транспарентност во известувањето на граѓаните за квалитетот на водата, и предвидува дека водата не смее да содржи никакви материи кои можат да го загрозат здравјето на луѓето.

9. РАМКОВНА КОНВЕНЦИЈА ЗА ЗАШТИТА НА НАЦИОНАЛНИТЕ МАЛЦИНСТВА: Рамковната конвенција (Член 4) обврзува државата да обезбеди полна и ефективна еднаквост на припадниците на националните малцинства во сите области на економскиот, социјалниот, политичкиот и културниот живот, што вклучува еднаков пристап до основни комунални услуги како што е водоснабдувањето, и забранува било каква форма на дискриминација.

ПРАШАЊА

А. АЗБЕСТНИ ЦЕВКИ И ЗДРАВСТВЕН РИЗИК:

1. Дали Министерството има сознанија дека во Врапчиште се користат азбестни цевки од СФРЈ? 2. Колку долго не се користат азбестните цевки и зошто не се заменети? 3. Дали е направена здравствена проценка на ризикот од азбест за 10.000 жители? 4. Какви се планови и временска рамка за целосна замена на азбестните цевки? 5. Дали има евиденција за заболувања поврзани со азбест кај населението?

Б. КАЛ НАМЕСТО ВОДА ЗА ПИЕЊЕ:

6. Дали Министерството има сознанија дека низ чешмите тече кал наместо вода? 7. Дали е направена лабораториска анализа на квалитетот на водата во Врапчиште? 8. Кои се резултатите од последните анализи на водата (микробиолошки и хемиски)? 9. Дали водата ги исполнува стандардите за вода за пиење?

В. НОВИ ЦЕВКОВОДИ КОИ НЕ СЕ КОРИСТАТ:

10. Зошто поставените нови цевководи не се користат? 11. Кога се поставени новите цевководи и колку чинеле? 12. Што недостасува за да се стават во употреба новите цевководи? 13. Кои се конкретните технички проблеми со каптажите и вентилите?

Г. РЕСТРИКТИВНИ МЕРКИ:

14. Колку долго траат рестриктивните мерки за користење на вода? 15. Колку часови дневно населението има пристап до вода? 16. Какви алтернативни решенија се обезбедени за населението (цистерни, мобилни единици)?

Д. УНГАРСКИ КРЕДИТ:

17. За кои конкретни проекти аплицирала Општина Врапчиште со унгарски кредит? 18. Дали проектите за Врапчиште се одобрени и во кој износ? 19. Зошто одобрените проекти сѐ уште не се реализирани? 20. Кога може да се очекува почеток на реализацијата?

Ѓ. ДИСКРИМИНАЦИЈА:

20. Дали други населени места во РСМ имаат слични проблеми со азбестни цевки и кал во водата? 21. Дали населени места со различен етнички состав се третирани поинакво? 22. Дали е разгледувана можноста за дискриминација по национален основ?

Е. ИТНИ МЕРКИ:

23. Какви итни мерки ќе се преземат за заштита на јавното здравје? 24. Дали ќе се изврши итна инспекција од Државен санитарен инспекторат? 25. Кога ќе биде обезбедена безбедна вода за пиење за 10.000 жители?

ЗАКЛУЧОК

Состојбата во населеното место Врапчиште претставува хуманитарна и здравствена криза. Азбестните цевки се класифицирани од СЗО како канцероген класа 1, а калта наместо вода за пиење е неприфатлива во 21. век.

Фактот што 10.000 граѓани, претежно од турската заедница, се изложени на здравствен ризик и немаат пристап до безбедна вода за пиење бара итна интервенција на највисоко ниво.

Новите цевководи се поставени но не се користат, проектите од унгарски кредит не се реализираат, а населението продолжува да страда.

Ве молам за детален одговор во рок предвиден со Деловникот на Собранието.

Со почит,

Скопје, 29.09.2025 Сали Мурати пратеник во Собранието на Република Северна Македонија

ОДГОВОР ОД ИНСТИТУЦИЈАТА

Министерство за локална самоуправа

Во официјалниот регистар сè уште нема објавен документ со одговор. Страницата автоматски ќе се дополни кога ќе биде достапен.

Сите пратенички прашања