Најважно
352 вести · 24 ч.
Берово 6°
Најважно
Локални вестиДемокритика
Редакција: Македонија.мкИспрати тема

Мени на Македонија.мк

Редакција:Македонија.мкНационални и локални вести
Испрати тема
ПРАШАЊЕ & ОДГОВОР

Министерството за транспорт го толкува статусот на јавните установи за урбанизам

Резиме

Пратеникот Митко Трајчулески праша дали ќе се толерира изработка на детални урбанистички планови (ДУП) од јавни установи за урбанизам и дали веќе донесените или плановите во постапка ќе бидат поништени. Тој праша и дали Министерството за транспорт ќе продолжи да издава согласности за такви планови, при што изрази сомнеж за судир на интереси и неправилности.

Министерството одговори дека законот не прави разлика според правната форма при издавањето лиценца за урбанистичко планирање и дека јавните установи се посебна институционална форма со надлежности утврдени со закон. Според министерството, општиот лиценциски режим и режимот за јавните установи се паралелни и комплементарни. Одговорот не наведува конкретно дали спорните ДУП-ови ќе бидат поништени ниту дали ќе продолжат да се издаваат согласности.

ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ

Митко Трајчулески

До Претседателот на Собрание на Република Северна Македонија Г-дин Африм Гаши

Предмет: Пратеничко прашање

Согласно член 38 и 39 од Деловникот на Собранието на Република Северна Македонија поставувам пратеничко прашање до министерот за транспорт Александар Николоски.

Урбанистичкото планирање претставува еден од клучните сегменти во уредувањето на просторот и обезбедувањето одржлив развој на општините. Во таа насока, особено значајна е доследната примена на законските одредби што ги регулираат постапките за изработка, усвојување и спроведување на урбанистичко-планската документација, како и улогата и одговорностите на сите учесници во овие процеси.

Имено, со Законот за урбанистичко планирање („Службен весник“ бр. 32/2020 од 10 февруари 2020 година), како и со сите негови измени и дополнувања до денес, членовите 70, 71 и 72 останаа непроменети. Сепак, во практичната примена тие често не се почитуваат или се толкуваат на начин што остава простор за правна нејаснотија и злоупотреба.

Имено Во Законот, во глава VI, и тоа: точка 4 – „Работи на правно лице со лиценца за изработување на урбанистички планови“, точка 5 – „Организациски форми за вршење на работите од урбанистичкото планирање“ и точка 6 – „Јавна установа за урбанизам“, каде прецизно се утврдени субјектите што можат да изработуваат урбанистичка документација, условите што треба да ги исполнуваат, како и овластувањата и лиценците неопходни за вршење на оваа дејност. Според член 71, овластениот архитект-урбанист може да ги врши стручните работи од урбанистичкото планирање во: - правно лице регистрирано за вршење на соодветната дејност и кое поседува лиценца согласно законот; - јавна установа за урбанизам; - Агенцијата за планирање на просторот.

Дополнително, во членот 70 законодавецот предвидува дека правно лице со лиценца може да изработува:

- сите видови урбанистички планови; - урбанистички проекти; - други стручни работи од областа на урбанизмот. Од друга страна, во членот 72 се овозможува единиците на локална самоуправа со седиште во поголем град да основаат јавна установа за урбанизам, доколку постои потреба поради големината и комплексноста на градот, како и доколку се обезбедени доволни финансиски средства за нејзино функционирање.

Во став 3 од истиот член, таксативно се наведени работите што може да ги врши така формираната јавна установа за урбанизам и тоа : 1. соработка со Агенцијата за планирање на просторот; 2. изработка на Генерален урбанистички план (ГУП); 3. изработка на стручна ревизија на урбанистички планови и проекти; 4. одржување и ажурирање на бази на просторни податоци; 5. следење и анализа на спроведувањето на урбанистичките планови; 6. изработка на извештаи за состојбите во просторот; 7. учество во изработка на оценки за просторен развој и 8. учество во подготовка на програми за донесување урбанистички планови.

Од содржината и предметната законска одредба неспорно произлегува дека законодавецот не предвидел јавните установи за урбанизам да имаат надлежност за изработка на Детални урбанистички планови (ДУП), ниту е утврден правен основ врз кој би можело да се заснова вршењето на таква активност.

Сепак, во практичната примена може да се забележат случаи во кои новоформирани јавни установи по налог на градоначалниците учествуваат во изработка на Детални урбанистички планови (ДУП), иако таква надлежност не произлегува експлицитно од законските одредби. Воедно, ангажирањето на овие установи во одредени случаи се врши без јавна постапка и без јавна набавка, преку директни договори, што отвора сериозен сомнеж за политичко влијание и злоупотреба на урбанизмот.

При донесувањето на законот, приватните правни лица од областа на урбанистичко планирање бараа јавните установи да немаат право да изработуваат ДУП-ови, со цел и приватниот сектор рамноправно и креативно да учествува во процесот, преку јавни постапки и конкуренција. Тој предлог беше прифатен, па затоа во законот не постои ниту една одредба што им дозволува на јавните установи за урбанизам да изработуваат ДУП-ови.

Дополнителен проблем претставува фактот што во голем број општини членовите на комисиите за урбанизам, предложени од политичките структури и градоначалниците, доаѓаат токму од овие јавни установи. Ваквата состојба создава основ за сомнеж во однос на независноста и непристрасноста при оценувањето и разгледувањето на планските решенија. И притоа се создава ситуација во која „кадија те тужи – кадија те суди“. Многу често лицата што ги изработуваат овие спорни ДУП-ови, директно или преку свои колеги од јавните претпријатија, учествуваат и во нивното усвојување што за мене е класична злоупотреба во овој сегмент за евалуација на планот.

Сметам дека ваквата практика создава сериозен ризик од појава на судир на интереси и можност за несоодветно користење на службените овластувања, дури и во случаи кога формално се применети механизми за изземање на одделни лица од гласањето и одлучувањето.

Почитуван министер, моите прашања се:

1. Дали и понатаму ќе се толерира изработка на вакви ДУП-ови од страна на јавните установи за урбанизам и дали веќе донесените, како и оние што моментално се во постапка на донесување, спротивно на законот, ќе бидат поништени или прогласени за ништовни?

2. И поврзано со првото, дали секторот за урбанистичко планирање при Министерството за транспорт ќе продолжи да издава согласности за ДУП-ови изработени од јавните установи на единиците на локална самоуправа, иако таквата надлежност не е предвидена во член 72 од Законот за урбанистичко планирање?

Пратеник, Митко Трајчулески

ОДГОВОР ОД ИНСТИТУЦИЈАТА

Министерство за транспорт

РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА СОБРАНИЕ НА РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА - СКОПЈЕ Бр.-Nr. 08-3809/5 14.07.2026 год.

Република Северна Македонија Министерство за транспорт

До: Г-дин Африм Гаши Претседател на Собрание на Република Северна Македонија

Предмет: Одговор на пратеничко прашање поставено од пратеникот г-дин Митко Трајчулески

Врска: Наш број 15-5478/8 од 13.07.2026 година

Почитуван г-дин Гаши,

Во прилог на овој допис Ви доставуваме одговор на пратеничкото прашање од пратеникот Митко Трајчулески, поставено писмено меѓу две седници на Собранието на Република Северна Македонија, на 04 јуни 2026 година.

Министер Александар Николоски

1 Министерство за транспорт на Република Северна Македонија ул. „Црвена Скопска Општина“ бр. 4, Скопје Република Северна Македонија +389 2 3145 497 www.mtc.gov.mk

Република Северна Македонија Министерство за транспорт

ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ од пратеникот Митко Трајчулески, поставено писмено меѓу две седници на Собранието на Република Северна Македонија, на 04 јуни 2026 година.

Пратеничкото прашање гласи:

Согласно член 38 и 39 од Деловникот на Собранието на Република Северна Македонија поставувам пратеничко прашање до министерот за транспорт Александар Николоски.

Урбанистичкото планирање претставува еден од клучните сегменти во уредувањето на просторот и обезбедувањето одржлив развој на општините, Во таа насока, особено значајна е доследната примена на законските одредби што ги регулираат постапките за изработка, усвојување и спроведување на урбанистичкопланската документација, како и улогата и одговорностите на сите учесници во овие процеси. Имено, со Законот за урбанистичко планирање („Службен весник” бр. 32/2020 од 10 февруари 2020 година), како и со сите негови измени и дополнувања до денес, членовите 70, 71 и 72 останаа непроменети. Сепак, во практичната примена тие често не се почитуваат или се толкуваат на начин што остава простор за правна нејаснотија и злоупотреба. Имено Во Законот, во глава VI, и тоа: точка 4 „Работи на правно лице со лиценца за изработување на урбанистички планови' точка 5 „Организациски форми за вршење на работите од урбанистичкото планирање” и точка 6 — „Јавна установа за урбанизам", каде прецизно се утврдени субјектите што можат да изработуваат урбанистичка документација, условите што треба да ги исполнуваат, како и овластувањата и лиценците неопходни за вршење на оваа дејност. Според член 71, овластениот архитект-урбанист може да ги врши стручните работи од урбанистичкото планирање во: - правно лице регистрирано за вршење на соодветната дејност и кое поседува лиценца согласно законот;

2 Министерство за транспорт на Република Северна Македонија ул. „Црвена Скопска Општина” бр. 4, Скопје Република Северна Македонија +389 2 3145 497 www.mtc.gov.mk

Република Северна Македонија Министерство за транспорт

- јавна установа за урбанизам; - Агенцијата за планирање на просторот.

Дополнително, во членот 70 законодавецот предвидува дека правно лице со лиценца може да изработува: - сите видови урбанистички планови; - урбанистички проекти; - други стручни работи од областа на урбанизмот.

Од друга страна, во членот 72 се овозможува единиците на локална самоуправа со седиште во поголем град да основаат јавна установа за урбанизам, доколку постои потреба поради големината и комплексноста на градот, како и доколку се обезбедени доволни финансиски средства за нејзино функционирање. Во став 3 од истиот член, таксативно се наведени работите што може да ги врши вака формираната јавна установа за урбанизам и тоа: 1. соработка со Агенцијата за планирање на просторот; 2. изработка на Генерален урбанистички план (ГУП); 3. изработка на стручна ревизија на урбанистички планови и проекти; 4. одржување и ажурирање на бази на просторни податоци; 5. следење и анализа на спроведувањето на урбанистичките планови; 6. изработка на извештаи за состојбите во просторот; 7. учество во изработка на оценки за просторен развој и 8. учество во подготовка на програми за донесување урбанистички планови.

Од содржината и предметната законска одредба неспорно произлегува дека законодавецот не предвидел јавните установи за урбанизам да имаат надлежност за изработка на Детални урбанистички планови (ДУП), ниту е утврден правен основ врз кој би можело да се заснова вршењето на таква активност. Сепак, во практичната примена може да се забележат случаи во кои новоформирани јавни установи по налог на градоначалниците учествуваат во изработка на Детални урбанистички планови (ДУП), иако таква надлежност не произлегува експлицитно од

3 Министерство за транспорт на Република Северна Македонија ул. „Црвена Скопска Општина“ бр. 4, Скопје Република Северна Македонија +389 2 3145 497 www.mtc.gov.mk

Република Северна Македонија Министерство за транспорт законските одредби. Воедно, ангажирањето на овие установи во одредени случаи се врши без јавна постапка и без јавна набавка, преку директни договори, што отвора сериозен сомнеж за политичко влијание и злоупотреба на урбанизмот. При донесувањето на законот, приватните правни лица од областа на урбанистичко планирање бараа јавните установи да немаат право да изработуваат ДУП-ови, со цел и приватниот сектор рамноправно и креативно да учествува во процесот, преку јавни постапки и конкуренција. Тој предлог беше прифатен, па затоа во законот не постои ниту една одредба што им дозволува на јавните установи за урбанизам да изработуваат ДУП-ови. Дополнителен проблем претставува фактот што во голем број општини членовите на комисиите за урбанизам, предложени од политичките структури и градоначалниците, токму од овие јавни установи. Ваквата состојба создава основ за сомнеж во однос на независноста и непристрасноста при оценувањето и разгледувањето на планските решенија. И притоа се создава ситуација во која „кадија те тужи — кадија те суди“. Многу често лицата што ги изработуваат овие спорни ДУП-ови, директно или преку свои колеги од јавните претпријатија, учествуваат и во нивното усвојување што за мене е класична злоупотреба во овој сегмент за евалуација на планот. Сметам дека ваквата практика создава сериозен ризик од појава на судир на интереси и можност за несоодветно користење на службените овластувања, дури и во случаи кога формално се применети механизми за изземање на одделни лица од гласањето и одлучувањето. Почитуван министер, моите прашања се: 1 . Дали и понатаму Ќе се толерира изработка на вакви ДУП-ови од страна на јавните установи за урбанизам и дали веќе донесените, како и оние што моментално се во постапка на донесување, спротивно на законот, Ќе бидат поништени или прогласени за ништовни? 2. И поврзано со првото, дали секторот за урбанистичко планирање при Министерството за транспорт Ќе продолжи да издава согласности за ДУП-ови изработени од јавните установи на единиците на локална самоуправа, иако таквата надлежност не е предвидена во член 72 од Законот за урбанистичко планирање?

4 Министерство за транспорт на Република Северна Македонија ул. „Црвена Скопска Општина“ бр. 4, Скопје Република Северна Македонија +389 2 3145 497 www.mtc.gov.mk

Република Северна Македонија Министерство за транспорт

ОДГОВОР на пратеничкото прашање од пратеникот Митко Трајчулески, поставено писмено меѓу две седници на Собранието на Република Северна Македонија, на 04 јуни 2026 година.

Во врска со Вашето пратеничко прашање Ве известуваме за следново:

Во врска со вашето прашање кое се однесува на примената на членовите 68, 70, 71 и 72 од Законот за урбанистичко планирање, Ви го доставуваме следното стручно мислење: Согласно член 68 став (1) од Законот за урбанистичко планирање, изработување на урбанистички планови можат да вршат правни лица кои поседуваат лиценца за изработување на урбанистички планови, издадена од надлежниот орган, под услов да ги исполнуваат законски пропишаните кадровски и организациски критериуми. Законот не прави разлика според правната форма на правното лице, туку како единствен критериум ги утврдува исполнувањето на пропишаните услови. Оттука, лиценца може да биде издадена на секое правно лице кое ги исполнува тие услови, независно дали станува збор за трговско друштво, јавно претпријатие или друг облик на правно лице основано согласно закон. Член 70 од Законот утврдува дека правното лице со лиценца може да изработува урбанистички планови, урбанистички проекти и други стручни работи од областа на урбанизмот. Паралелно со овој општ лиценциски режим, членовите 71 и 72 од Законот уредуваат посебна организациска форма – Јавна установа за урбанизам. Истата претставува институционален механизам основан од единицата на локалната самоуправа, со изречно утврдени надлежности пропишани со закон. Согласно член 72, јавната установа за урбанизам врши работи како изработка на генерален урбанистички план, стручна ревизија на урбанистички планови и проекти, водење и ажурирање на просторни бази на податоци, како и други аналитички и стручни работи од областа на урбанистичкото планирање. Овие надлежности произлегуваат директно од закон и не се засноваат на режим на лиценцирање од член 68. Поради тоа, јавната установа за урбанизам не подлежи на лиценца, бидејќи нејзината правна основа е посебна законска норма со карактер на lex specialis.

Дополнително, член 71 ја утврдува организациската рамка во која овластениот архитект-урбанист може да ги врши стручните работи, при што јавната установа за урбанизам е изречно наведена како една од законските форми за нивно извршување. Од систематско и телеолошко толкување на Законот произлегува дека:

5 Министерство за транспорт на Република Северна Македонија ул. „Црвена Скопска Општина“ бр. 4, Скопје Република Северна Македонија +389 2 3145 497 www.mtc.gov.mk

Република Северна Македонија Министерство за транспорт

• член 68 воспоставува општ режим на лиценцирање за правни лица кои вршат урбанистичко планирање; • членовите 71 и 72 воспоставуваат посебен институционален систем за јавна установа за урбанизам; • овие два режима се паралелни и комплементарни, со различна правна природа и функција.

Во однос на примената на лиценците, Министерството укажува дека член 68 не прави разлика според организациската форма на правното лице, туку единствено утврдува објективни услови за добивање лиценца. Затоа, лиценца може да биде издадена на секое правно лице кое ги исполнува законските услови, вклучително и јавно претпријатие. Имајќи го предвид наведеното, Министерството смета дека постојната законска рамка е јасна и кохерентна, со јасно разграничени два паралелни системи: лиценциски систем за правни лица и институционален систем за јавна установа за урбанизам, без меѓусебна колизија.

Со почит

6 Министерство за транспорт на Република Северна Македонија ул. „Црвена Скопска Општина “ бр. 4, Скопје Република Северна Македонија +389 2 3145 497 www.mtc.gov.mk

Сите пратенички прашања