
Илире Даути
ПРАТЕНИЧКО ПРАШАЊЕ од пратеникот Илире Даути, поставено на 107-та седница на Собранието на Република Северна Македонија одржана на 25 јуни 2026 година Пратеничкото прашање гласи: Почитувани присутни, драги граѓани, премиер, почитувани министри, колеги пратеници, Прашањето на оваа седница за пратенички прашања јас ќе бидам должна на некој начин да ви се обратам вас, премиер, не дека јас ве избрав, туку ве избира природата на прашањето кое ќе го поставам. Се обидов долго време да го земам одговорот на тие што се под вас, ниту од првиот заменик премиер, кој што го поднесе Законот за правична и соодветна застапеност, од неговиот одговор дека не ги прифаќа амандманите ниту дава образложение. Значи, не го земав тој одговор ниту од вашите пратеници кои што се од мнозинството, затоа сум должна и можам да кажам дека прашањето вас ве одбра и затоа сакам да кажам дека секогаш кога имаме еден проблем, има неколку начини како може да стигнеме до решение, или како да стигнеме до одговорот дали сме до решението за проблемот. Значи, во конкретниот случај е природата на правичната и соодветната застапеност и многу е природно да се поставува такво прашање, бидејќи, зошто, како и не само за овој проблем, туку и за други проблеми, нормално е да се поставуваат овие прашања. Зошто има потреба за еден таков Предлог на закон кој што е наречен Закон за правична и соодветна застапеност, каде што ние сме дискутирале како политички субјект и како Алијанса на Албанците и сега како албанска лига, сме дискутирале балансерот да се дополни, или тие недостатоци на балансерот треба да се дополнат со закон за првична застапеност, со тие недостатоци кои што ги имаше балансерот. Со самиот факт дека Владата поднесе закон, на некој начин е формата, зошто и ние и вие, сите прифаќаме дека во Северна Македонија има дискриминација во вработувањата. Значи и затоа има потреба за да се преземат активности, во овој случај и со Предлог на закон што се однесува до правичната и соодветната застапеност. Тогаш, бидејќи со првото прашање сме во ред, зошто треба еден таков предлог на закон, на некој начин, на анонимен начин дека постои проблем во застапеноста во Северна Македонија, тогаш е природно да се обидеме да дадеме одговор на другото логично прашање кое што ќе биде следно. Што треба да се направи. Што треба да се направи како резултат на тоа зошто што постои. Нормално дека клучниот елемент треба да биде или главната цел да се даде одговор, што треба да биде да се елиминира нееднаквоста во вработувањето, бидејќи е констатирано дека постои. И овој проблем на незастапеноста во вработувањето не е од било кој карактер, туку е од технички карактер. И како последица, значи имаме потреба од еден таков предлог на закон. И како може да се направи ова, што треба да се преземе. Практично кажано, бидејќи се комплицира многу, ова ни укажува дека во вашиот владин кабинет 30% треба да бидат Албанци, 54% треба да бидат Македонци и другите етнички заедници. Значи, според овој редослед треба да е во сите институции, почнувајќи од Владата, од Претседателството, во Собранието, во судовите, во полиција, во одбраната и така натаму. Бидејќи сакаме да зборуваме за првична и соодветна застапеност, и Владата одлучува да донесе еден таков закон. И ние сите велиме дека, да, треба. Значи, ова е целта што треба да застапува законот за правична и соодветна застапеност. Но од друга страна, ако во случај не даваме одговор, тогаш да преминеме на третото прашање, како треба ова да го направиме. Во Предлог на законот, каде што вие сте го предложиле, јас не можам да го најдам одговорот на зборот, како. Бидејќи станува збор од етнички карактер, значи етничката квота треба да биде основата на Предлог на законот кој што е предложен. Ако дискриминирањето во вработувањето од етнички карактер, тогаш е многу значајно да се изнајдат механизми како ќе се направи идентификација во институциите за застапување. Колку е застапувањето или под застапувањето во различни институции, за да може после да се регулира ова прашање. И, како ќе се спречи злоупотребата. Ние направивме Предлог на закон кој што е во парламентарна процедура, каде што парламентарното мнозинство не се произнесе, ниту не даде глас ниту за, ниту против. Јас имам впечаток дека ниту го имаат прочитано законот. Ние мислевме дека ова прашање треба да се регулира помеѓу Заводот за статистика и според изразувањето кое ние сме го направиле во текот на пописот. Значи, сите тие недостатоци кои што ги имаше балансерот и претежно беа од структурен карактер, бидејќи бараше со бројки да бидат опфатени сите етникуми, но немаше одговорност за структурната работа. Затоа треба да се изнајде механизам како ова ќе се регулира. Овој Предлог на закон кој што е предложен од Владата, не дека го нема предвидено тоа како ќе биде предвидено структурното застапување и тој елемент со бројки го имаше балансерот. Овдека го немаме. Бидејќи овдека може да биде злоупотребено и изјаснувањето на припадноста и ние предвидовме во нашиот Предлог дека треба да имаат сертификат за етникумот каде што Заводот за статистика би им дал на граѓаните и да се потврди дека определено лице кое што конкурирало за одредено работно место, припаѓа на таа заедница. Мислам дека ќе дадете одговор на овие три прашања кои што се основните елементи за да се реши еден проблем, навистина ако имаме подготвеност. Треба да одговориме како и зошто. И јас се обидов да ги изнајдам овие одговори. Не можев да ги најдам. Ги прашавме колегите, но има едно молчење околу овој Предлог на законот и се однесуваат како да станува збор за некој закон кој што ќе важи за некоја друга планета, а не за да се реши едно основно правило на човекот како што е правото за вработување. Јас се чудам каков пристап имаат пратениците со јавноста. Тоа е нивна работа. Но, бидејќи немав одговор во парламентарна дебата каде што се одвива, јас би сакала, што мислите вие за овој закон кој што сте го предложиле. Како мислите дека треба да се реши оваа работа, ако нема етнички квоти. Како ќе се направи ова, ако не се предвидени механизми како ќе се прави идентификација колку е моменталниот број и кои се мерките, санкциите ако не се реализира правото за да бидат застапени сите заедници. Значи, сите овие што ги кажав, се во едно прашање, кажете ми премиер, кој е членот на Предлог на законот на владата каде што ни кажува како ќе биде направена правичната и соодветната застапеност, бидејќи на предлог законот во ниту еден од членовите, јас не можам да најдам како ќе се реши ова прашање. Благодарам. Прашањето го поставувам до претседателот на Владата на Република Северна Македонија.